ผู้เป็นเภ

สัชกรจะต้องรู้จักการชั่งตัวยาโดยใช้มาตราต่างๆ เพื่อให้การปรุงยาเป็นไปตามที่ตำรับยา หรือใบสั่งยา และการชั่งแบบโบราณ หมอนิยมใช้เครื่องหมาย ? ตีนกา ? บอกน้ำหนัก วางไว้ท้ายชื่อตัวยานั้น

๕. ๑? เครื่องหมายตีนกา
เป็นเครื่องหมายที่หมอแผนโบราณนิยมใช้บอกขนาดของตัวยาในใบสั่งยา มีลักษณะคล้ายเครื่องหมาย กากบาท ตำแหน่งต่าง ๆ ในเครื่องหมายจะบอกถึงมาตรา
เครื่องหมายตีนกาเทียบน้ำหนักที่ใช้ในตำราไทย

?

การอ่านค่าเครื่องหมายตีนกา อ่านได้ดังนี้ คือ ๑ ชั่ง ๒ ตำลึง ๓ บาท ๓ สลึง ๑? เฟื้อง ๑ ไพ

๕.๒? มาตราชั่ง แบบโบราณ
๔ ??? ไพ ??? = ??? ๑ ??? เฟื้อง???
๒ ??? เฟื้อง ??? = ??? ๑ ??? สลึง
๔??? สลึง ??? = ??? ๑ ??? บาท
๔ ??? บาท ??? = ??? ๑ ??? ตำลึง
๒๐ ??? ตำลึง ??? = ??? ๑ ??? ชั่ง
๕๐ ??? ชั่ง??? = ??? ๑ ??? หาบ
๑ ??? ชั่ง??? = ??? ๘๐??? บาท
๑ ??? บาท??? = ??? ๑๕ ??? กรัม ( เมตริก )
๑ ??? หาบ ??? = ??? ๕๐ ??? ชั่ง ??? =????? ๖๐,๐๐๐ กรัม ( ๖๐ ก.ก. )


๕.๓ มาตราชั่งเปรียบเทียบ ไทย ? สากล ( เมตริก )
๑ ??? หุน ??? เท่ากับ ??? ๐.๓๗๕ ??? ?????? กรัม
๑ ??? ฬส?????????? เท่ากับ? ??? ๐.๑๑๗๑๘๗๕?????? กรัม
๑ ??? อัฐ??????????? เท่ากับ ??? ๐.๒๓๔๓๗๕??????? กรัม
๑ ??? ไพ??????????? เท่ากับ ??? ๐.๔๖๘๗๕??????????? กรัม
๑??? เฟื้อง???????? เท่ากับ??? ๑.๘๗๕????????????????? กรัม
๑ ??? สลึง????????? เท่ากับ? ??? ๓.๗๕๐????????????????? กรัม
๑??? บาท????????? เท่ากับ ??? ๑๕????????????????????????? กรัม
๑ ??? ตำลึง??????? เท่ากับ ??? ๖๐?????????????????????????? กรัม
๑ ??? ชั่ง???????????? เท่ากับ ??? ๑,๒๐๐??????????????????? กรัม
๑ หาบ?????????????? เท่ากับ??????????? ๖๐,๐๐๐ กรัม หรือเท่ากับ ๖๐ กิโลกรัม

๕.๔ มาตรา สำหรับตวงของเหลว
มาตรา สำหรับตวงของเหลว
๑??? ทะนาน??? จุ เท่ากับ??? ๑ลิตร??? เท่ากับ??? ๑,๐๐๐??? ซี.ซี.?????
หรือเท่ากับ ๑ กิโลกรัม
๑/๒??? ทะนาน??? จุ? ๑/๒??? ลิตร??? ๕๐๐??? ซี.ซี.
๑๕??? หยด??? จุ ประมาณ??? ๑??? ซี.ซี.
๑??? ช้อนกาแฟ??? จุ ประมาณ??? ๔??? ซี.ซี.
๑??? ช้อนหวาน??? จุ ประมาณ ??? ๘??? ซี.ซี.
๑??? ช้อนคาว??? จุ ประมาณ??? ๑๕??? ซี.ซี.
๑??? ถ้วยชา??? จุ ประมาณ??? ๓๐??? ซี.ซี.
มาตราวัด แบบโบราณ
คำว่า องคุลี ท่านหมายเอา ๑ ข้อของนิ้วกลาง ตามมาตรา ดังนี้ คือ
๒??? เมล็ดงา??? เป็น??? ๑??? เมล็ดข้าวเปลือก
๔??? เมล็ดข้าวเปลือก??? เป็น??? ๑??? องคุลี (วัดตามยาว)
๑๕??? เมล็ดข้าวเปลือก??? เป็น??? ๑??? ชั้นฉาย

คำว่า กล่ำ ท่านเทียบมาจาก เมล็ดมะกล่ำตาช้าง ตามมาตราดังนี้



๒??? เมล็ดงา??? เป็น??? ๑??? เมล็ดข้าวเปลือก
๔??? เมล็ดข้าวเปลือก??? ???? ๑??? กล่อม
๒??? กล่อม??? ???? ๑??? กล่ำ เท่ากับ ครึ่งไพ
๒??? กล่ำ??? ???? ๑??? ไพ
๔??? ไพ??? ???? ๑??? เฟื้อง
๒??? เฟื้อง??? ???? ๑??? สลึง
๔??? สลึง??? ???? ๑??? บาท
๔??? บาท??? ???? ๑??? ตำลึง
๒๐??? ตำลึง??? ???? ๑??? ชั่ง
๒๐??? ชั่ง??? ???? ๑??? ดุล
๒๐??? ดุล??? ???? ๑??? ภารา
คำว่า หยิบมือ กำมือ กอบมือ เทียบไว้ดังนี้ คือ
๑๕๐??? เมล็ดข้าวเปลือก??? เป็น??? ๑??? หยิบมือ
๔??? หยิบมือ??? ??? ???????????? ???? ๑??? กำมือ
๔??? กำมือ??? ??? ?? ? ? ? ? ? ?? ???? ๑??? ฟายมือ
๒??? ฟายมือ??? ??? ?? ? ? ? ? ?? ???? ๑??? กอบมือ
๔??? กอบมือ??? ??? ????????????? ???? ๑??? ทะนาน
๒๐??? ทะนาน??? ??? ???????????? ???? ๑??? สัด
๔๐??? สัด??? ??? ????????????????? ???? ๑??? บั้น
๒?????? บั้น หรือ ๘๐ สัด??? ??? ?????? ๑????????????? เกวียน